آیا بالکان می‌تواند به هند برای تسخیر بازار اروپا کمک کند؟

به گزارش نماد اقتصاد، در شرایطی که کانون توجه اغلب کارشناسان سیاست خارجی همچنان بر روابط هند با قدرت‌های بزرگ غربی یا همسایگان آسیایی آن متمرکز است، دهلی نو گام‌هایی آرام اما پیوسته در جهت گسترش نفوذ خود در اروپا برمی‌دارد. سخنرانی رئیس‌جمهور هند در پارلمان مقدونیه شمالی، آشکار ساخت که جنوب‌شرق اروپا به یکی از نقاط کانونی معادلات سیاسی و اقتصادی هند تبدیل شده است.

این سفر که نخستین دیدار در این سطح از سوی یک مقام عالی‌رتبه هندی به منطقه بالکان غربی به شمار می‌رود، بیانگر آن است که دهلی‌نو دیگر این منطقه را حاشیه اروپا نمی‌داند، بلکه آن را پلی راهبردی میان آسیا، خاورمیانه و قلب اروپا ارزیابی می‌کند.

رئیس‌جمهور هند در این سفر، جنوب‌شرق اروپا را بستری مناسب برای گسترش همکاری‌های فناورانه، توسعه اقتصادی و تبادلات فرهنگی توصیف کرد؛ رویکردی که فراتر از پیام‌های دیپلماتیک معمول، از یک محاسبه راهبردی برای ورود به بازارهای کمتر اشباع‌شده اروپا، ایجاد مسیرهای جایگزین تامین کالا و افزایش نفوذ اقتصادی هند حکایت دارد.

نقطه آغاز حضور گسترده‌تر در بالکان

انتخاب مقدونیه شمالی به عنوان مقصد این سفر تصمیمی تصادفی نبود. کشورهای بالکان غربی در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی در توسعه شبکه‌های انرژی، زیرساخت‌های دیجیتال و مسیرهای حمل‌ونقل انجام داده‌اند؛ موضوعی که برای اقتصاد رو‌به‌رشد هند فرصت مناسبی جهت اتصال به شبکه‌های تامین اروپا با هزینه‌ای پایین‌تر نسبت به بازارهای اشباع‌شده غرب این قاره فراهم می‌کند.

دیدار مستقیم با قانون‌گذاران مقدونیه شمالی نیز زمینه را برای توسعه توافق‌های تجاری دوجانبه، همکاری‌های آموزشی و انتقال دانش فنی فراهم کرده و در عین حال این پیام را به سایر بازیگران بین‌المللی منتقل می‌کند که هند قصد دارد به یکی از بازیگران اقتصادی فعال در آستانه اروپا تبدیل شود.

جایگاه ژئوپلیتیکی بالکان در راهبرد جدید هند

جنوب‌شرق اروپا از منظر جغرافیای اقتصادی در نقطه اتصال آسیا، آفریقا و اروپای مرکزی قرار گرفته و همین موقعیت، اهمیت این منطقه را برای دهلی‌نو دوچندان کرده است.

از نگاه هند، ایجاد مراکز لجستیکی، واحدهای مونتاژ صنعتی یا دفاتر منطقه‌ای در کشورهایی مانند مقدونیه شمالی، صربستان و یونان می‌تواند دسترسی شرکت‌های هندی به بازار واحد اروپا را با شرایط تجاری مطلوب‌تری فراهم کند.

همزمان، این منطقه نقشی کلیدی در تحقق پروژه کریدور اقتصادی هند خاورمیانه اروپا (IMEC) ایفا می‌کند. این طرح برای ورود کالاهای هندی به اروپا به مسیرهای مطمئن و کارآمد نیاز دارد و شبه‌جزیره بالکان، به‌ویژه از طریق بنادر مدیترانه‌ای مانند بندر پیرائوس یونان، یکی از گزینه‌های طبیعی برای انتقال کالا به اروپای مرکزی و شرقی محسوب می‌شود. از این رو، تقویت روابط سیاسی و تجاری با کشورهای بالکان می‌تواند انتقال کالاهای هندی در این کریدور را تسهیل کند.

تجارت دوجانبه در مسیر توسعه

اگرچه حجم تجارت میان هند و کشورهای بالکان تاکنون محدود بوده است اما روند آن رو به افزایش ارزیابی می‌شود. هند در حال حاضر دارو، محصولات کشاورزی، ماشین‌آلات صنعتی و منسوجات به این منطقه صادر کرده و در مقابل، کشورهای بالکان مواد اولیه، محصولات کشاورزی و برخی تجهیزات مهندسی تخصصی را در اختیار بازار هند قرار می‌دهند.

فناوری اطلاعات؛ فرصت بزرگ همکاری

رشد تقاضا برای تحول دیجیتال در جنوب‌شرق اروپا، فرصت تازه‌ای را برای صنعت فناوری اطلاعات هند ایجاد کرده است. دولت‌های منطقه به دنبال نوسازی زیرساخت‌های عمومی، شبکه‌های بانکی و نظام سلامت خود هستند و همین موضوع، زمینه حضور شرکت‌های بزرگ فناوری اطلاعات و استارت‌آپ‌های هندی در پروژه‌های زیرساختی این کشورها را تقویت کرده است.

همکاری در حوزه انرژی، دفاع و زیرساخت

راهبرد اقتصادی هند تنها به صادرات خدمات فناوری محدود نمی‌شود. توسعه صنایع دفاعی و ظرفیت‌های تولیدی این کشور باعث شده دهلی‌نو به دنبال بازارهای جدید برای عرضه تجهیزات نظامی، سامانه‌های راداری و سایر محصولات دفاعی با هزینه رقابتی باشد.

از سوی دیگر، بسیاری از کشورهای جنوب‌شرق اروپا نیز برنامه‌هایی برای نوسازی تجهیزات دفاعی و زیرساخت‌های انرژی خود در دست اجرا دارند؛ موضوعی که می‌تواند زمینه همکاری‌های گسترده‌تری میان دو طرف فراهم کند.

در حوزه انرژی نیز توسعه ظرفیت‌های هند در تولید برق خورشیدی و هیدروژن سبز با تلاش کشورهای بالکان برای کاهش وابستگی به تامین‌کنندگان سنتی انرژی همسو است و می‌تواند به شکل‌گیری پروژه‌های مشترک در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر منجر شود.

قدرت نرم و پیوند اقتصاد

دهلی‌نو در کنار اهداف اقتصادی، بر تقویت پیوندهای فرهنگی نیز تاکید دارد. برجسته‌ترین نماد این ارتباط، مادر ترزا است که در اسکوپیه، پایتخت مقدونیه شمالی، متولد شد و بخش عمده زندگی خود را صرف خدمت به نیازمندان در شهر کلکته هند کرد؛ میراثی که همچنان به عنوان پلی فرهنگی میان دو کشور شناخته می‌شود.

علاوه بر این، محبوبیت سینمای هند، یوگا و آموزش عالی در کشورهای بالکان، فرصت مناسبی برای گسترش نفوذ نرم دهلی‌نو ایجاد کرده است. ارائه بورسیه‌های تحصیلی، اجرای برنامه‌های آموزشی در قالب طرح همکاری فنی و اقتصادی هند (ITEC) و توسعه گردشگری، از جمله ابزارهایی هستند که هند برای تقویت این روابط به کار گرفته است.

موانع پیش‌روی راهبرد اقتصادی هند

با وجود چشم‌انداز مثبت همکاری‌ها، گسترش روابط اقتصادی هند با جنوب‌شرق اروپا با چالش‌هایی نیز همراه است. نبود پروازهای مستقیم و خطوط منظم کشتیرانی میان بنادر هند و مراکز تجاری بالکان، هزینه و زمان حمل‌ونقل را افزایش داده است.

همچنین، پیچیدگی‌های سیاسی منطقه بالکان، تفاوت وضعیت کشورهای این منطقه در روند عضویت در اتحادیه اروپا و حضور همزمان بازیگرانی مانند چین، روسیه و اتحادیه اروپا، فضای رقابتی ویژه‌ای ایجاد کرده است.

در کنار این مسائل، تفاوت قوانین گمرکی، استانداردهای تجاری و رویه‌های اداری میان کشورهای عضو و غیرعضو اتحادیه اروپا نیز ورود شرکت‌های هندی به این بازارها را با چالش‌های حقوقی و اجرایی مواجه می‌کند. با این حال، راهبرد هند بر حفظ رویکردی عمل‌گرایانه و بی‌طرفانه استوار است؛ رویکردی که بر توسعه همکاری‌های اقتصادی متقابل تمرکز دارد و از ورود به رقابت‌های ژئوپلیتیکی منطقه‌ای پرهیز می‌کند.

فرصت‌های جدید برای بخش خصوصی

چرخش دیپلماتیک هند به سمت جنوب‌شرق اروپا، فرصت‌های تازه‌ای را برای فعالان اقتصادی این کشور ایجاد کرده است. بر همین اساس، شرکت‌های هندی می‌توانند علاوه بر بازارهای سنتی اروپا، ظرفیت‌های کشورهایی مانند مقدونیه شمالی، صربستان و یونان را برای ایجاد پایگاه‌های لجستیکی و تولیدی مورد ارزیابی قرار دهند.

همچنین استفاده از ظرفیت‌های وزارت امور خارجه هند، اتاق‌های بازرگانی این کشور از جمله فدراسیون اتاق بازرگانی و صنعت هند (FICCI) و کنفدراسیون صنعت هند (CII)، مشارکت در هیات‌های تجاری و بهره‌گیری از برنامه‌های همکاری فنی و اقتصادی هند (ITEC)  می‌تواند مسیر ورود به بازارهای بالکان را تسهیل کند.

تمرکز بر حوزه‌هایی مانند فناوری اطلاعات، انرژی خورشیدی، زنجیره تامین دارو و تولیدات صنعتی تخصصی و نیز همکاری با توزیع‌کنندگان و شرکت‌های مهندسی بومی در شهرهایی همچون اسکوپیه، بلگراد و آتن، از جمله راهکارهایی است که می‌تواند حضور شرکت‌های هندی در این کریدور اقتصادی نوظهور را تقویت کند.